Gwybodaeth am wenyn

  1. Yn ystod yr haf bydd y gwenyn gweithio benywaidd ond yn byw am tua chwech wythnos ac mae’n cymryd 12 o weithwyr i hel digon o neithdar i wneud un llwy de o fêl. Fedrwch chi ddyfalu faint o fêl a gynhyrchir gan un haid o hanner can mil o wenyn, mewn un haf? Gall un haid gynhyrchu tua 30Kg – 120 potyn! Ond, bydd y gwenyn yn bwyta tua hanner hyn.
  2. I wneud un potyn 250g o fêl, bydd angen i’r gwenyn hedfan hyd at 25000 o filltiroedd – sydd yn cyfateb i unwaith o amgylch y byd. Bob tro y bydd gwenynen yn hedfan ar daith i chwilio am neithdar a phaill, mi fydd yn ymweld â rhwng 50 a 100 o flodau.
  3. Bu gwenyn mêl yma yn Ewrop ers dros 30 miliwn o flynyddoedd. Esblygodd pobl fel ni, sef yr Homo sapiens, dim ond tua 250,000 o flynyddoedd yn ôl.
  4. Ar gyfartaledd mae gwenyn mêl yn hedfan ar gyflymder o dros 15mya, sydd yn gynt na’r mwyafrif o feicwyr. Wrth hedfan, mae’r wenynen yn curo ei hadenydd hyd at 200 o weithiau bob eiliad a dyma sy’n creu’r sŵn suo enwog.
  5. Mae tua 26,000 o bobl yn byw ym Mharc Cenedlaethol Eryri. Faint o wenyn mêl dybiwch chi sydd yn byw mewn cwch gwenyn? Bydd un cwch gwenyn yn cynnwys dim ond un frenhines, rhai cannoedd o wenyn gormes (gwenyn gwrywaidd) a hyd at 50,000 o wenyn gweithio benywaidd.
  6. Heidio yw dull y gwenyn o gynyddu nifer y rhywogaeth. Pan fydd yr haid yn llawn gwenyn bydd y nythaid yn magu brenhines newydd drwy fwydo gweithiwr ifanc iawn gyda jeli brenhinol. Ymhen 15 niwrnod bydd y frenhines yn ymddangos. Yna, bydd yr hen frenhines yn hedfan ymaith o’r nythfa gan arwain tua hanner y gweithwyr gyda hi. Bydd yr haid yn setlo mewn llwyn, neu ar wal neu goeden tra bydd rhai o’r gwenyn yn hedfan o gwmpas i chwilio am gartref newydd.
  7. Mae gan wenyn mêl 6 choes (gyda basgedi ar un pâr er mwyn cludo paill), 2 o lygaid cyfansawdd sy’n cynnwys miloedd o lensys bychain (un ar naill ochr i’r pen), 3 o lygaid syml ar frig y pen, 2 bâr o adenydd, poced neithdar a stumog.
  8. Mae ymennydd y wenynen tua’r un maint â hedyn bychan. Er hyn mae gan y gwenyn allu arbennig iawn i ddysgu a chofio pethau, i gyfrif ac i ddadansoddi problemau cymhleth ynglŷn â phellter a tharddiad neithdar.
  9. Gall y frenhines fyw hyd at bum mlynedd a hi yw’r unig un sy’n dodwy wyau ffrwythlon. Mae hi fwyaf prysur yn ystod misoedd yr haf, pan fydd angen i’r nythfa fod ar ei chryfaf, gan ddodwy hyd at 2000 o wyau bob dydd.
  10. Ni fydd gwenyn byth yn cysgu. Er hyn, nid yw’r gweithwyr gormes yn cynhyrchu mêl; yn hytrach eu prif waith yw bod yn barod i baru a ffrwythloni brenhines. Wedi hyn, maent yn marw.